147

24ص.

آشنايي ايرانيان با مفاهيم جديد فيزيك به دورۀ حكمراني قاجار برميگردد. آنچه در اين مقاله ميآيد معرفي برخي از ويژگيهاي نخستين آثار تأليف شده يا ترجمه شده در حوزۀ فيزيك جديد تا حدود سال 1300 ق خواهد بود. اكثر اين آثار به صورت نسخۀ خطي باقي ماندهاند و نسخههاي متعدد نيز از آنها در دست نيست. اين آثار عمدتاً به انگيزۀ اهداء به شخص پادشاه يا ديگر مقامهاي حكومتي و يا به سفارش بعضي از بزرگان كشور نوشته شدهاند و در مدارس، به ويژه در مدرسۀ دارالفنون، به عنوان كتاب درسي بهكار نرفتهاند. در اين ميان دو كتاب جايگاه مهمتري دارند: يكي كتاب جرالثقيل و علم حكمت طبيعي معروف به فيزيك نمساوي تأليف كريشش نمساوي-از اوّلين معلمان دارالفنون-و ترجمۀ ميرزا زكي مازندراني است. اين نخستين كتابي است كه در زمينۀ فيزيك جديد در سال 1274 ق در كشور چاپ شده است و در مدرسۀ دارالفنون تدريس ميشده است. ديگري كتاب حكمت طبيعي اصول علم فيزيك نوشتۀ عليخان ناظم العلوم كه حدود بيست سال بعد از كتاب نخست توسط يك ايراني تأليف شده است. اين كتاب نيز در دارالفنون به چاپ رسيده است و در آنجا تدريس ميشده است.

تاريخ علم

1393

12

2

273-296

پاييز و زمستان