164

17ص.

در اين نوشته ابتدا پيشنهادهاي توماس كوهن در خصوص نقش عوامل بيروني و اجتماعي را در تاريخ علم مرور خواهيم كرد. سپس به دو رويكرد عقلاني و اجتماعي در تاريخنگاري علم كه هر دو واكنشي به سخن كوهن بودهاند اشاره ميكنيم. نشان خواهيم داد كه تاريخنگاري عقلاني به مشكل غيرتاريخي بودن مبتلا است و دلايل معرفتي كنشگران تاريخي را در تبيينهاي خود دخالت نمي دهد. علاوه بر اين، چنين رويكردي با خلط تبيين و توجيه اصولاً فاقد توان تبييني است. در ادامه، بررسي خواهيم كرد كه رويكرد اجتماعي تا چه حد در معرض خطر غيرتاريخي بودن است. با دفع شبهۀ غيرتاريخي بودن نشان خواهيم داد كه خطر توسل به آگاهي كاذب در كمين رويكرد اجتماعي است. دفع اين خطر نيازمند به دست دادن الگويي مناسب براي رابطه ميان امر عقلاني و امر اجتماعي است. يك گزينۀ پيشنهادي تبعيت از يگانهانگاري بيقاعده است كه تبعات مهمي براي تاريخنگاري علم خواهد داشت.

تاريخ علم

1395

14

1

41-57

بهار و تابستان