171

19ص.

حسن بن زاهد كرماني كيمياگر ايراني سدۀ هشتم هجري است. او در جهانبيني كيميايي خود، كيميا را علم الهي و علم برتر معرفي كرده و آن را به عرفان و سلوك پيوند زده است؛ در عين حال اتكاي مفاهيم و اصول كيميايي بر تجربه و » تجربه « و آزمون در كيمياي او قابل پيگيري است. ما در اين مقاله، جايگاه را در منظومۀ كيميايي وي بررسي ميكنيم. بدين منظور ابتدا دو » آزمون تجربي « راكه ميتوان آنها را بهترتيب شامل » كيمياي برّاني « و » كيمياي جوّاني « مفهوم نظريه و بخش تجربي دانست، تشريح ميكنيم و رابطۀ ميان آن دو را نزد حسن بن زاهد بررسي ميكنيم. سپس با ذكر مثالهايي از متون كيميايي او رابطۀ ميان نظريه و آزمون تجربي را در كيمياي وي ارزيابي ميكنيم. چنان كه در اين مقاله نشان خواهيم داد، نظريۀ كيميا مشرف و مقدم بر تجربه و آزمون است.

تاريخ علم

1395

14

2

201-219

پاييز و زمستان