172

25ص.

مؤيدالدين طُغرايي )متولد 453 ق( در دو باب از رسالۀ منسوب به او، » حل و عقد « ، مفاتيح الرحمة و ميزان الحكمة، مفاهيمي اساسي در كيميا يعني تركيب و « را شرح كرده است. حل و عقد و دو مفهوم وابسته به آنها يعني اصليترين مفاهيم در كيمياي طغرايياند. هر تبديلي كه خواص ،» تفصيل كيميايي، فيزيكي و مكانيكي مواد و اجساد )فلزات( را دگرگون ميكند، نيازمند حل يك يا چند ماده سپس عقد آنهاست و ممكن است كه اين عمل، بسته به ماهيت مواد و هدف فرآيندهاي كيميايي، چندينبار تكرار شود. اين دو مفهوم را در متون كيميايي قبل از طغرايي كمتر ميتوان ديد و ازاين رو شرح طغرايي، آن هم به تفصيل و تشريح، ممتاز است. علاوه بر آن طغرايي ميكوشد تا در متن رساله، مفاهيم و متغيرهايي را طرح و تعريف كند كه از لحاظ تجربي، محسوساند و لذا قابليت اندازهگيري شدن دارند. اين مقاله ضمن مرور مفاهيم پايه در كيمياي طغرايي، تعريف، شرح و تفاسير طغرايي از دو مفهوم حل و عقد و همچنين انواع آن را بر اساس رساله مفاتيح صورتبندي و بيان كرده و سپس، مفاهيم مرتبط با آنها را به همراه ذكر نوآوريهاي طغرايي در مفهومسازي ارائه ميكند.

تاريخ علم

1395

14

2

175-199

پاييز و زمستان