199

16ص.

كيفيات ثانويۀ اشياء و تمايزشان با كيفيات بهاصطلاح اوليه از مباحث مهم و برجستۀ در صدر تاريخ فلسفه و علمشناسي جديد بوده است . صورتبنديهاي اوليه و جدي و تأثيرگذار اين كيفيات با نام گاليله و لاك پيوند خورده است.اما توجه به ويژگي خاص اين نوع كيفيات اشياء در تاريخ فكر و فلسفه بيسابقه نبوده است و ريشههاي آن را در مباحث فيلسوفان يوناني و متفكران قرون وسطي نيز ميتوان ديد.ابن سينا از جمله فيلسوفاني است كه در ذيل بحث از كيفيات محسوسۀ اشياء در طبيعيات و علم النفس به اين موضوع وارد شده است.ابن سينا نيز بر دشواري اثبات وجود عيني اين كيفيات در اشياء صحه ميگذارد و گزارشي از سابقۀ اين بحث در ميان متفكران يوناني بهدست ميدهد. سپس به تفصيل و جداگانه به كيفيات محسوسۀ مربوط به هر كدام از حواس پنج گانه ميپردازد و در بارۀ نحوۀ وجود اين كيفيات در خارج بحث ميكند. داوري ابن سينا در بارۀ وجود عيني اين كيفيات يكسان نيست و احكام متفاوتي در بارۀ كيفيات ادراكي مربوط به سامعه و باصره و لامسه و ذائقه و شامه دارد. در اين مقاله به مسألۀ كيفيات ثانويه در فلسفۀ ابن سينا و رأي او در باب وجود عيني يا ذهني اين كيفيات بر حسب قواي گوناگون حسي پرداخته ميشود.

تاريخ علم

1397

16

2

231-246

پاييز و زمستان