210

29ص.

بنا بر منابع دورۀ اسلامي، شهرنشينان بخشي از وظيفۀ حفاظت از خود و شهرشان را به ديگران تفويض ميكنند و مراد از حفاظت تفويضي اين است كه عاملي به جز شخص يا شهر تحت حفظ، حافظ جان و مال مردم شود. در ميان انواع راههاي حفاظت تفويضي، از مقولههاي كمتر كاويدهشده استفاده از طلسمهايي است كه در پندار مردم سدههاي ميانه، كاركردهاي متنوعي به آنها منسوب بوده است: حفظ شهر از گزند حيوانات و آفات؛ حفظ شهر از بلاياي طبيعي و عوامل جوّي؛ حفظ معادن و منابع شهر از دستبرد اغيار؛ مديريت انساني در قالب افزايش همدلي بين مردم و جلوگيري از بعضي جرمها؛ و حفظ ابنيۀ عمومي. اين دسته از طلسمها را كه گسترهاي در مقياس يك شهر داشتهاند، ميتوان نام نهاد كه در صورتهاي بسيار متعددي، اگرچه معمولاً با » طلسم شهري « استفاده از سنگ، ساخته ميشدند: مجسمه و تنديسهاي دوبعدي )تراشيدهشده روي زمين يا ديوار( و سهبعدي؛ مناره؛ و خانه.

تاريخ علم

1398

17

2

263-291

پاييز و زمستان