215

39ص.

ابن باجه در موضوع علل چهارگانه از فلسفۀ طبيعي ارسطو تبعيت كرده است اما بهره برده است. » نظريۀ شوق طبيعي « و » منطق « در نوع تببين خود از اين علل از تعريف ميكند و همۀ اين علل را » جنس و فصل « او علل چهارگانه را در قالب به حساب آورده است. ابن باجه در تبيين علل چهارگانه بر » محمولات ذاتي « وجود « و » وجود خارجي « اساس چهار شوق طبيعي، به شوق پنجمي با عنوان اشاره ميكند كه حاكي از يك وجود خارجي در جسم و دو وجود ذهني » ذهني به دوگانگي ،» موضوع « در محرك و متحرك است. وي با اثبات معناي دوگانۀ مفهوم صورت ميرسد و اين مسأله در نهايت به معناي دوگانۀ آن )صورت خارجي و صورت عقلي( منتج ميشود. در مقالۀ حاضر براهين و استدلالهاي او در اين باره بررسي خواهد شد. مفهوم دوگانۀ صورت در آراء و انديشههاي موجود است، ولي » صورت غيرمادي « و » صورت مادي « ارسطو به دو معناي اشاره ندارد. » صورت معقول « شواهد حاكي از آن است كه وي بهطور صريح به در ديدگاه ابن باجه » صورت معقول « بر اساس يافتههاي اين پژوهش، اشاره به كاملاً مشهود است و ميتوان از اين نظر او را متأثر از انديشههاي افلاطون دانست.

تاريخ علم

1398

17

2

389-427

پاييز و زمستان