1095

مقالۀ حاضر پژوه شي تار ي خي در با رۀ نسبت علوم طبيعي جديد و مفهوم ترقي در دو رۀ قاجار است. با بررسي كتاب هاي تار يخ نوشته شده در ا ين دوره نشان ميد هي م كه نخست اين » تار يخ عالمِ « طبي عي )معرفت الارض، معرفت ال حيوان( و كتاب هاي علوم از لحاظ نظ ري و روشي در دنبالۀ يكد يگر هستند كه مفهوم زمان در تار يخ را به زمانِ پيشرونده، انباشتي، بهبوديابنده و قانون « تكاملي تبديل كردند كه اجتناب ناپذير و بدون مداخلۀ انساني در ط بيعت درحالِ عمل است. قانوني كه به عنوان از آن ياد ميشد و ناظر بر تكامل و شكوفايي همه جانبۀ عقل، ادراكات، حواس، قانونها، سازمانها و » طبي عيِ ترق يپذي ري تار يخ « نهادهاي جمعي مانند خانواده، خويشاون دي، اقتصاد و دولت است. دوم اينكه اصول نظ ري اي ن علوم در گزارش طبق هبن دي شدند. » تمدن « به » وح شي گ ري « جوامع بهكار بسته شد و جوامع در يك ط يف تكاملي با گذر تدر ي جي از » واقعي سوم اينكه علوم طبيعي جديد، ز يستشناسي با تشر يح آناتوميكِ چشم انسان و فيز يك با توضيح نور و نحوۀ رؤيت اجسام، ديدن انسان را با تشبيه به تكنولو ژي عكاسي بهمثابۀ عمل عكسبردا ري و گرفتن تصاوير عيني توضيح دادند. ديدن انسان به ثبت عي ن ي ،» موضع مورخ « عين ي تي ب هدست آورد كه مورخ را در جايگاهِ ناظرِ عي ني ب يطرفي م يگذاشت كه ضمن انكار تمامي چيزهايي مي پردازد كه بر حسب ضرورت رخ ميدهند و يا بايد رخ دهند. تار يخ بهمثابۀ آئينه، دفتر، لوح، فونوگراف، صفحه، عكس، سينما و پر دۀ نقاشي فهم شد كه آنچه را در طبيعت رخ م يدهد به صورت تصاوير عي ني بازنمايي م يكند. عين يت، شباهت و تكرار رخدادهاي جوامع انساني در مسير ترقي، شيوۀ غالب نگر يستن به تار يخ در اين دوره بود كه با علوم طبي عي جديد ممكن شده است.

تاريخ علم

20

2

93-132